Fesih usulü, ihbar süreleri ve iş güvencesi

Bildirim (ihbar) süreleri

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, karşı tarafa önceden bildirimde bulunmak zorundadır (md. 17). Bu kural hem işveren hem işçi için geçerlidir.

Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir. Süreye uymayan taraf, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder.

İş arama izni

Bildirim süresi içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için günde en az 2 saat ücretli iş arama izni vermek zorundadır (md. 27). İşçi isterse bu süreleri birleştirip toplu kullanabilir; bu durumda iznin işten ayrılacağı günden önceki günlere denk gelmesi gerekir. Kullandırılmayan iş arama izni süresinin ücreti işçiye ayrıca ödenir.

Fesih bildiriminin şekli

• Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin bir şekilde belirtilmelidir (md. 19).
• İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilecekse, önce işçinin bu iddialara karşı savunması alınmalıdır. Savunma alınmadan yapılan fesih, iş güvencesi kapsamındaki işçi için geçersizdir.
• Fesih bildiriminde belirtilen sebep, sonradan değiştirilemez; davada başka bir gerekçeye dayanılamaz.

İş güvencesi kapsamı

Aşağıdaki koşulların tamamını sağlayan işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir (md. 18):

• İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyor (aynı işkolundaki tüm işyerleri birlikte sayılır),
• İşçinin en az 6 aylık kıdemi var,
• Sözleşme belirsiz süreli,
• İşçi, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili veya yardımcısı ya da işçi alma ve çıkarma yetkisine sahip işveren vekili değil.

Geçerli nedenler; işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanmalıdır. Sendika üyeliği, gebelik, doğum, hastalık nedeniyle geçici devamsızlık gibi nedenler geçerli neden değildir.

İşe iade süreci

1. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurur (md. 20).
2. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilir.
3. Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur.
4. İşveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmazsa, işçiye 4–8 aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı öder (md. 21).
5. Her iki durumda da işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.

Haklı nedenle derhâl fesih

İşveren, md. 25’te sayılan hâllerde bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi feshedebilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlara (md. 25/II) dayanan fesihlerde süre sınırı vardır (md. 26):

• İşverenin olayı öğrendiği günden itibaren 6 iş günü içinde,
• Ve her hâlde olayın gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl içinde

feshedilmelidir. Süre geçirilirse fesih haklı nedene dayanamaz. Aynı süreler işçinin md. 24/II kapsamındaki haklı fesih hakkı için de geçerlidir.

Toplu işçi çıkarma

İşletme, ekonomik veya teknolojik nedenlerle bir ay içinde aşağıdaki sayıda işçiyi çıkarmayı planlıyorsa toplu işçi çıkarma prosedürü uygulanır (md. 29):

İşveren bu durumu en az 30 gün önceden sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu’na yazılı olarak bildirir. Fesihler bildirimden 30 gün sonra hüküm doğurur.