İşe giriş, SGK bildirimleri ve engelli istihdamı

İşe başlamadan önce

SGK işe giriş bildirgesi

Özel sektör işverenleri, çalıştırdıkları kişileri sigortalı olarak çalışmaya başlatmadan önce SGK’ya bildirmek zorundadır (5510 md. 8). İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe başlama günü bildirim yapılabilir. Bildirim e-Bildirge sistemi üzerinden yapılır; geç veya hiç yapılmayan bildirimler için idari para cezası uygulanır.

İş sözleşmesi

• Süresi 1 yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur (md. 8).
• Yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren, en geç 2 ay içinde işçiye genel ve özel çalışma koşullarını, günlük veya haftalık çalışma süresini, ücreti ve ücrete ek menfaatleri, ücret ödeme dönemini, süreli ise sözleşmenin süresini ve fesih hükümlerini gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.
• Uzaktan ve hibrit çalışma, kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma gibi modellerde yazılılık ayrıca aranır.

Deneme süresi

Deneme süresi en çok 2 ay olabilir; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir (md. 15). Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günlere ait ücret ve diğer hakları saklıdır.

İSG eğitimi ve sağlık muayenesi

• İşe giriş sağlık muayenesi işe başlamadan önce yapılır (6331 md. 15). Tehlike sınıfına göre periyodik muayeneler ayrıca planlanır.
• Temel İSG eğitimi işe başlamadan önce verilir ve kayıt altına alınır (6331 md. 17).

KVKK

Adaya ve işçiye kişisel verilerin işlenmesine ilişkin aydınlatma metni sunulmalı, sağlık verisi gibi özel nitelikli veriler için KVKK md. 6’daki işleme şartlarına dikkat edilmelidir. Ayrıntılar için çalışan verileri ve KVKK rehberi.

Özlük dosyası

İşveren her işçi için bir özlük dosyası tutar; dosyada kimlik bilgilerinin yanı sıra kanunlar uyarınca düzenlenmesi gereken her türlü belge ve kayıt bulunur (md. 75). İşveren bu bilgileri dürüstlük kuralları çerçevesinde kullanmak ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.

İşten ayrılış bildirgesi

İş sözleşmesi sona eren işçi, sona erme tarihinden itibaren 10 gün içinde SGK’ya bildirilir (5510 md. 9). Bildirgede doğru işten çıkış kodunun seçilmesi önemlidir; kod, işçinin işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmayacağını doğrudan etkiler ve fesih uyuşmazlıklarında delil olarak değerlendirilir.

Engelli istihdamı yükümlülüğü

50 veya daha fazla işçi çalıştıran işverenler, aşağıdaki oranlarda engelli işçi çalıştırmak zorundadır (md. 30):

• İşçi sayısı, işverenin aynı il sınırları içindeki tüm işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.
• Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür.
• Oran hesabında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve fazlası tama çevrilir.
• İşveren, çalıştırmakla yükümlü olduğu işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığıyla temin edebilir.

Yükümlülüğü yerine getirmeyen işverenlere, çalıştırılmayan her kişi ve her ay için idari para cezası uygulanır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.