İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun’a göre her işverenin yapması gerekenler; risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi sıklıkları, çalışan temsilcisi ve kurul şartları, iş kazası bildirimi.
Çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ne olursa olsun her işveren risk değerlendirmesi yapmak, çalışanlara işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla İSG eğitimi vermek ve iş kazasını 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür; sıklıklar tehlike sınıfına göre değişir.
Bu konudaki son değişiklikler
- 13.03.2025İşyeri tehlike sınıfları listesi yenilendi, NACE kodları değişti
- 05.03.2025İSG hizmetini üstlenecek işverene sınav şartı kaldırıldı
- 01.02.2025Hazine desteği 4 puana indi, imalatta 5 puan korundu
Bu rehberi etkileyen 4 değişikliğin tamamı (2024–2025)
Temel ilke
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektörde çalışan sayısından bağımsız olarak tüm işyerlerine uygulanır. İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; İSG hizmetini dışarıdan alması veya çalışanlara yükümlülük yüklemesi işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (md. 4).
Yükümlülüklerin sıklığı, işyerinin SGK işyeri sicilindeki NACE koduna bağlı tehlike sınıfına (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli) göre belirlenir. Tehlike sınıfınızı İSG-KATİP ve SGK işyeri tescil bilgilerinden kontrol edin; tehlike sınıfları listesi 13 Mart 2025’te yenilendi ve bazı işyerlerinin NACE kodu değişti.
Tehlike sınıfına göre sıklıklar
| Yükümlülük | Çok tehlikeli | Tehlikeli | Az tehlikeli | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi | En geç 2 yılda bir | En geç 4 yılda bir | En geç 6 yılda bir | Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği |
| Temel İSG eğitiminin tekrarı | Yılda en az bir | 2 yılda en az bir | 3 yılda en az bir | Eğitim Yönetmeliği md. 6 |
| Asgari eğitim süresi | 16 saat | 12 saat | 8 saat | Eğitim Yönetmeliği md. 11 |
| Periyodik sağlık muayenesi | Yılda en az bir | 3 yılda en az bir | 5 yılda en az bir | 6331 md. 15 ve ikincil mevzuat |
Risk değerlendirmesi ayrıca işyerinin taşınması, yeni teknoloji veya ekipman kullanılması, iş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay yaşanması gibi hâllerde süresi beklenmeden yenilenir.
Eğitim
- İşe başlama eğitimi: Çalışan fiilen işe başlamadan önce verilir; en az 2 saattir ve uygulamalıdır.
- Temel eğitim: Yukarıdaki sıklık ve sürelerle tekrarlanır.
- İş kazası veya meslek hastalığı sonrası: Çalışan işe dönmeden önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilir.
- Eğitim süreleri çalışma süresinden sayılır; mesai dışında verilirse fazla çalışma hükümleri uygulanır (6331 md. 17).
İSG hizmetini işveren kendisi yürütebilir (eğitimi tamamlaması yeterli; 2025’te sınav şartı kaldırıldı), OSGB’den alabilir ya da 7538 sayılı Kanun’la tanımlanan çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER) yararlanabilir. İş ekipmanlarının periyodik kontrolünden önce kontrolü yapacak kişiyle İSG-KATİP üzerinden sözleşme imzalanması zorunludur.
Sağlık gözetimi
İşveren, çalışanların sağlık gözetimini sağlar (md. 15). İşe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte (talep hâlinde) ve düzenli aralıklarla sağlık muayenesi yapılır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde işe giriş muayenesi raporu olmadan işçi çalıştırılamaz.
Temsilci ve kurul
| İşyerindeki çalışan sayısı | Çalışan temsilcisi |
|---|---|
| 2–50 | 1 |
| 51–100 | 2 |
| 101–500 | 3 |
| 501–1.000 | 4 |
| 1.001–2.000 | 5 |
| 2.001 ve üzeri | 6 |
50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde İSG kurulu oluşturulur (md. 22).
Çalışanın hakları
- Çalışmaktan kaçınma hakkı (md. 13): Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula, yoksa işverene başvurur; tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu sürede ücreti ve diğer hakları saklıdır. Tehlike önlenemez ve kaçınılmazsa çalışan işyerini terk edebilir.
- Talebine rağmen gerekli tedbirler alınmazsa çalışan iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir; bu durumda kıdem tazminatı doğar.
İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi
| Olay | Bildirim | Süre |
|---|---|---|
| İş kazası | SGK’ya (e-Bildirge / İş Kazası Bildirimi) | Kazadan sonraki 3 iş günü içinde |
| Meslek hastalığı | SGK’ya | Öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde |
| Ramak kala olay | İç kayıt ve analiz | Risk değerlendirmesinde dikkate alınır |
Bildirimin süresinde yapılmaması idari para cezasına yol açar; ayrıca bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (5510 md. 13). Kaza tutanağını, tanık beyanlarını ve fotoğrafları hemen kayda alın.
İK kontrol listesi
- Risk değerlendirmesi raporunun tarihi ve yenileme tarihi takvimde mi?
- Her yeni çalışan için işe başlama eğitimi ve (tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta) işe giriş muayenesi tamamlandı mı?
- Eğitim sertifikaları ve katılım listeleri personel dosyasında mı?
- Çalışan temsilcisi atandı mı; 50+ çalışanda kurul düzenli toplanıyor mu?
- İş kazası bildirim sorumlusu ve yedeği belirlendi mi?
İSG’ye bağlı prim desteği için bkz. İSG hizmet desteği ve çok tehlikeli sınıfta işsizlik primi teşviki.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. Somut olaylarda iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ve Yargıtay’ın güncel kararları sonucu değiştirebilir. Düzeltme önerin.