Arabuluculuk, zamanaşımı ve iş davaları
Hangi taleplerde arabulucuya gitmek zorunlu, süreler nasıl işler, anlaşma belgesi ibranameden neden daha güvenlidir ve hangi alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai ve işe iade gibi taleplerde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; süreç kural olarak 3 haftada biter, anlaşma belgesi mahkeme kararı gücündedir ve tazminat ile ücret alacaklarında zamanaşımı 5 yıldır.
Bu konudaki son değişiklikler
Ne zaman zorunlu?
1 Ocak 2018’den bu yana, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepli davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 md. 3). Arabulucuya gitmeden açılan dava, usulden reddedilir.
| Talep | Zorunlu arabuluculuk |
|---|---|
| Kıdem, ihbar, kötüniyet, eşit davranmama tazminatı | Var |
| Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, UBGT, yıllık izin ücreti | Var |
| İşe iade | Var |
| İşverenin işçiden alacağı (ör. haksız fesih nedeniyle ihbar tazminatı) | Var |
| İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi/manevi tazminat | Yok |
| Hizmet tespiti, SGK’ya karşı davalar | Yok |
Süreç ve süreler
- Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; arabulucuyu büro atar.
- Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta uzatılabilir.
- Süreç anlaşma veya anlaşamama tutanağıyla biter. Anlaşamama hâlinde dava açılabilir.
Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
İşe iadede özel süreler
| Adım | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Fesih bildiriminden arabulucuya başvuru | 1 ay | 4857 md. 20 |
| Anlaşamama tutanağından dava açma | 2 hafta | 4857 md. 20 |
| İşe başlatma kararında işçinin başvurusu | Kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü | 4857 md. 21 |
| İşverenin işçiyi işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay | 4857 md. 21 |
İşe iade görüşmelerinde işçinin işe başlatılması konusunda anlaşılırsa; işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve diğer hakların tutarı ile işçi işe başlatılmazsa ödenecek tazminat miktarı anlaşma belgesine yazılmak zorundadır.
Anlaşma belgesi neden önemli?
Arabuluculuk sonunda imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliğindedir: Mahkeme kararı gibi icraya konabilir ve üzerinde anlaşılan konular için taraflar sonradan dava açamaz.
Bu nedenle fesih sonrası ödemelerde birçok işveren, ibraname yerine ihtiyari ya da zorunlu arabuluculuk yoluyla anlaşma belgesi düzenlemeyi tercih eder:
| İbraname (TBK md. 420) | Arabuluculuk anlaşma belgesi | |
|---|---|---|
| Zaman | Fesihten en az 1 ay sonra | Fesihten hemen sonra da olabilir |
| Geçerlilik şartı | Alacak türü ve miktarı açık, ödeme tam ve banka aracılığıyla | Arabulucu ve taraflarca imzalanmış anlaşma |
| Sonradan dava | Şartlardan biri eksikse makbuz hükmünde kalır | Anlaşılan konular için açılamaz |
| İcra kabiliyeti | Yok | İlam niteliğinde |
Zamanaşımı süreleri
| Alacak | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | Sözleşmenin sona erdiği tarih | 4857 ek md. 3 |
| İhbar, kötüniyet, eşit davranmama tazminatı | 5 yıl | Sözleşmenin sona erdiği tarih | 4857 ek md. 3 |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | Sözleşmenin sona erdiği tarih | 4857 ek md. 3 |
| Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, UBGT ücreti | 5 yıl | Her alacağın muaccel olduğu tarih | 4857 md. 32 |
| İş kazası tazminatı (sözleşmeye aykırılık) | 10 yıl | Kural olarak zararın kesinleştiği (ör. iş göremezlik oranının belli olduğu) tarih | TBK md. 146 |
| İşe iade | 1 ay (hak düşürücü) | Fesih bildiriminin tebliği | 4857 md. 20 |
Kıdem ve ihbar tazminatındaki 5 yıllık süre 7036 sayılı Kanun’la getirildi; daha önce 10 yıllık genel süre uygulanıyordu. Fazla çalışma gibi dönemsel alacaklarda her ayın alacağı ayrı ayrı zamanaşımına uğrar; bu nedenle davalarda genellikle son 5 yılın alacağı istenir.
İK için pratik liste
- Bordrolar, puantaj kayıtları, izin defteri ve giriş-çıkış kayıtlarını en az 5 yıl (iş kazası dosyalarını 10 yıl) erişilebilir tutun; fazla çalışma ve izin uyuşmazlıklarında ispat yükü büyük ölçüde işverendedir.
- Arabuluculuk davet mektuplarının kime ulaştığını takip edin; toplantıya katılacak kişiye yazılı yetki verin.
- Teklif aralığını toplantıdan önce hesaplayın: kıdem ve ihbar hesaplayıcısı fesih tarihindeki tavanı kendiliğinden seçer.
- Fesih tarihi eski bir dosyada, o dönemin tavanını ve vergi tarifesini kullanın; tüm geçmiş değerler parametreler sayfasında.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. Somut olaylarda iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ve Yargıtay’ın güncel kararları sonucu değiştirebilir. Düzeltme önerin.